Haftalık ders dağıtım programı (HDD): ders dağıtımını kurallarınıza göre yerleştirin

“Ders dağıtımı” ya da okullardaki kısa adıyla HDD (haftalık ders dağıtımı), okul idaresinin her eylülde önündeki en büyük tek iş: öğretmenlerin haftalık ders yükünü sınıflara ve saatlere, kimseyi çakıştırmadan, herkesin isteğini olabildiğince gözeterek dağıtmak. Bu sayfa ders dağıtım programının ne olduğunu, iyi bir programdan ne beklemeniz gerektiğini ve Avcı Dersmatik’in dağıtımı nasıl yaptığını anlatır. Süreci sıfırdan öğrenmek istiyorsanız önce okul ders programı nasıl hazırlanır rehberine bakın.

Ders dağıtım programı nedir?

Ders dağıtım programı (okul ders programı hazırlama programı, haftalık ders programı yazılımı — hepsi aynı şeyi anlatır), okulun öğretmen, sınıf, ders ve derslik verisini alır; hangi sınıfa hangi gün ve saatte hangi öğretmenin hangi dersi vereceğini kurallara göre otomatik yerleştirir. Sonuç, sınıf ve öğretmen bazında el programları ile okulun tamamını tek sayfada gösteren çarşaf listedir. Elle yapıldığında orta ölçekli bir okulda üç dört gün süren, tek bir öğretmen değişikliğiyle baştan bozulan bu iş, programda dakikalar sürer ve değişiklik anında yeniden dağıtılır.

HDD, ders dağıtımı, haftalık ders çizelgesi, ders programı — hangisi ne?

Aynı sohbette birbirine karışan kavramlar var; ayırmak işi kolaylaştırır:

• HDD (Haftalık Ders Dağıtımı):Okullarda ders dağıtım programının kısaltması. “HDD’yi bitirdin mi?” dendiğinde kastedilen, haftalık ders programının hazır olmasıdır; e-Okul’daki modülün ve bazı programların adı da budur.
• Haftalık ders çizelgesi: Talim ve Terbiye Kurulu’nun okul türüne göre yayımladığı, hangi sınıfta hangi dersten haftada kaç saat okutulacağını gösteren resmî tablo. Bunu siz hazırlamazsınız, uygularsınız.
• Ders dağıtımı (öğretmen ders dağılımı):Bu saatlerin öğretmenlere paylaştırılması — kim hangi şubede kaç saat girecek. Norm, branş ve ek ders hesabıyla ilgilidir; e-Okul’daki “Haftalık Ders Dağıtımı” modülü de adını buradan alır.
• Haftalık ders programı: Dağıtımın gün ve saatlere yerleştirilmiş hâli — 9-A pazartesi 1. saat matematik, Ahmet Yılmaz. Ders dağıtım programı dediğimizde kastedilen çoğunlukla bunu üreten yazılımdır.

İyi bir ders dağıtım programı ne yapmalı?

• Çakışmayı kural olarak engellemeli: öğretmen, sınıf ve derslik aynı saatte iki yerde olamaz. Bunu sonradan “kontrol eden” değil, baştan imkânsız kılan yapı gerekir.
• Okulun kurallarını konuşmalı: öğretmenin boş günü, günlük en fazla ders, iki ders arası en fazla boşluk, blok dersler (2+2+1), tören-kurul gibi yasak saatler, aynı dersin farklı günlere dağılması, laboratuvar / spor salonu paylaşımı, birlikte okutulan seçmeli gruplar.
• Yerleşmeyeni açıklamalı:“program yapamadı” demek yetmez; hangi kuralın engellediğini söylemeli ki gevşeteceğiniz kuralı bilin.
• Elle müdahaleye izin vermeli: dersi hücreye elle yerleştir, kilitle, kalanı yeniden dağıt, yanlış adımı geri al. Gerçek okulda son söz idarenindir.
• Çıktıyı okulun istediği biçimde vermeli: sınıf/öğretmen el programı, çarşaf, PDF, Excel, yazıcı; e-Okul’a işlemeye uygun şube listesi.
• Nöbeti unutmamalı: nöbet çizelgesi ders programının türevidir; aynı veriden çıkmalı (bkz. öğretmen nöbet çizelgesi programı).
• Veriyi okulda tutmalı: öğretmen ve program verisi kişisel veridir; bulut zorunlu olmamalı, internet kesilince program durmamalı.

Kurallar: boş gün, blok ders, yasak saatler

Dağıtımın kalitesini kurallar belirler. Avcı Dersmatik’te kurallar üç katmanda tanımlanır: okul geneli (herkes için geçerli), öğretmene özel (bir öğretmenin boş günü, günlük sınırı, yasak saatleri) ve derse / şube-derse özel (blok yapısı, farklı güne dağılım, bölünmez saatler). Sık kullanılanlar:

• Haftada en az / en fazla gün — öğretmenin okula geleceği gün sayısı; “boş gün” buradan çıkar.
• Günlük en fazla ders ve iki ders arası en fazla boşluk (pencere).
• Yasak saatler: okul geneli (tören, kurul), sınıf (staj günü), ders (tüm sınıflarda), şube-ders, öğretmen (“salı sabah başka okuldayım”) — saat tablosunda seçilerek. Kesin olmayan istekler yasak yerine tercih olarak işaretlenir; program o saatleri mümkünse boş bırakır.
• Blok dersler ve dağılım: haftalık 5 saatlik dersin 2+2+1 bölünmesi, iki saatlik dersin 1+1 bölünüp bölünmemesi, hangi saatler arasında blok kırılamayacağı.
• Aynı öğretmenin bir sınıftaki derslerinin ve aynı gruptaki derslerin farklı günlere dağılması.
• Derslik: bir şube-ders belirli dersliğe (laboratuvar, atölye, spor salonu) bağlanınca o dersliğin çakışması da kural olur.

Yerleşmezse ne olur? Ön kontrol ve yerleşmeyen dersler

Avcı Dersmatik — Çöz öncesi ön kontrol

Çöz’e bastığınızda program önce hızlı bir ön kontrol yapar: bir öğretmenin haftalık yükü günlük sınırıyla sığmıyorsa, bir sınıfın ders saati okul saatlerinden fazlaysa, bir ders için hiç uygun saat kalmamışsa bunu çözmeden söyler ve neyi düzeltmeniz gerektiğini yazar. Çözümden sonra yerleşmeyen ders kalırsa sağ panelde listelenir; ilgili kuralı gevşetip yalnız o dersleri yeniden dağıtabilirsiniz. Böylece “program yapmadı, neden bilmiyorum” durumu ortadan kalkar.

Ücretsiz ders dağıtım programı ve Excel: nerede yeter, nerede yetmez?

Küçük bir ilkokulda, az kuralla, Excel ya da ücretsiz bir araçla program çıkarmak mümkün; birçok müdür yardımcısı yıllarca böyle yaptı. Sorun ölçek ve kural sayısı büyüyünce başlıyor: ücretsiz araçların çoğu karmaşık kurallarda sessizce başarısız olur (nedenini söylemez), farklı teneffüs sürelerini ya da blok bölünmelerini tanımaz, ders programı değişince nöbeti bilmez ve takıldığınızda yazacak kimse yoktur. Excel’de ise çakışmayı siz kontrol edersiniz; tek değişiklik zinciri bozar. Program parası, sezonun en yoğun haftasında kazandığı gün ve tartışmayla karşılaştırılmalı. Karar vermenin en dürüst yolu denemek: Avcı Dersmatik’i kendi okulunuzun verisiyle ücretsiz kurup bir dağıtım yapın. Ücretsiz seçenekleri tek tek karşılaştırdığımız ücretsiz ders dağıtım programı sayfasına da bakabilirsiniz.

En iyi ders dağıtım programı nasıl seçilir?

Piyasada köklü ve yeni birçok program var; “en iyi” olan, okulunuzun ihtiyacını karşılayandır. Karar verirken şu soruları sorun:

• Okulunuzun kurallarını (boş gün, blok ders, yasak saat, derslik) tanımlayabiliyor musunuz?
• Bir ders yerleşmezse program nedenini söylüyor mu, yoksa deneme-yanılmaya mı kalıyorsunuz?
• Sonucu elle düzeltip kilitleyebiliyor, yanlış adımı geri alabiliyor musunuz?
• Nöbet çizelgesi, vekil öğretmen ve puantaj aynı programda mı, ayrı ücretli mi?
• Fiyat açık mı, yoksa teklif mi istemeniz gerekiyor? Lisans yıllık mı, dönemlik mi?
• Kendi verinizle önce deneyebiliyor musunuz? Çıktıyı denemede alabiliyor musunuz?
• Takıldığınızda Türkçe destek alabileceğiniz biri var mı?

Ayrıntılı karşılaştırmalarımız: Bilsa ders programı alternatifi ve ücretsiz ders dağıtım programı seçenekleri.

Avcı Dersmatik ders dağıtımını nasıl yapar?

Avcı Dersmatik — 2025-2026 Güz Dönemi

1. Veri: Öğretmenler, Sınıflar, Dersler, Derslikler — elle ya da Excel’den içe aktararak. Ders Planlama sayfasında her şubeye derslerini, haftalık saatlerini, öğretmenini ve dersliğini tek listede verirsiniz; aynı dersleri başka şubelere tek seferde kopyalarsınız. Okul ders saatleri ve teneffüs süreleri Okul Ders Saatleri’nden.
2. Kurallar: Ayarlar’da genel, öğretmene özel ve derse özel kurallar; yasak ve tercih saatleri saat tablosunda seçilerek girilir.
3. Çöz: Ön kontrol → yerleştirme; sonucu sınıf, öğretmen ve derslik görünümlerinde ya da bütün okulu tek çarşafta inceleyin. Elle yerleştirme, kilit, “Yeniden Dağıt”, “Yerleşmeyenleri Yerleştir” ve geri al ile ince ayar; bitince “Denetle” ile programı bütün kurallara göre kontrol edin.
4. Nöbet: Nöbet Çizelgeleri’nden aynı programa bağlı çizelgeyi otomatik dağıtın.
5. Dönem içi: Gelmeyen öğretmenin derslerine Vekil sayfasından vekil seçin; ay sonunda Puantaj sayfasından devam çizelgesini ve fiilen okutulan ders saatini alın.
6. Çıktı: Yazdır → El Programı ya da Çarşaf Liste; PDF, Excel, yazıcı.

Windows uygulaması 10/11’de çalışır, kurulum dosyası 8,1 MB’tır; verileriniz okulun bilgisayarında kalır ve kurulumdan sonra internet gerektirmez. Kurulum istemiyorsanız aynı programı tarayıcıdan da kullanabilirsiniz. Ekranların tamamı ana sayfadaki sekiz ekranda nasıl çalışır bölümünde.

Özel okul ve kurslarda ders dağıtımı

Özel okul, kolej ve kurs merkezlerinde sınıf çoğu zaman tek parça değildir: İngilizce kur gruplarına, ikinci yabancı dil Almanca ve Fransızca gruplarına ayrılır; beden eğitimine iki öğretmen girer. Avcı Dersmatik’te sınıfı gruplara bölersiniz; grupların dersleri farklı öğretmen ve dersliklerde aynı saatte yapılabilir, isterseniz aynı saate bağlanır. Bir dersi birden fazla öğretmene ve dersliğe verebilir, kurslar için akşam ve hafta sonu ders saatleri tanımlayabilirsiniz. Ayrıntılar ana sayfadaki özel kurumlar bölümünde.

e-Okul’a işleme ve çıktılar

Program e-Okul’a otomatik göndermez; şube şube liste, Excel ve çıktı verir, siz e-Okul ekranında dakikalar içinde işlersiniz.